ก่อนชิงเต่าจะดังเรื่องเบียร์กับของทะเล เมืองนี้ก็เป็นบ้านของอาหารหลู่ (鲁菜) ตำรับซานตงที่หลายคนยกให้เก่าแก่ที่สุดในแปดตำรับใหญ่ของจีน — รสเค็ม-สดที่กลมกล่อม นำด้วยต้นหอม กระเทียม น้ำซุปเคี่ยว และของทะเลสดๆ ตั้งแต่จานหรูอย่างปลิงทะเลตุ๋นต้นหอม ไปจนข้าวซี่โครงหมูร้านข้างทางที่คนชิงเต่ากินทุกวัน
บอกตรงๆ ว่าถ้ามาชิงเต่าแล้วกินแต่เบียร์กับของทะเลอย่างเดียวคือพลาดไปครึ่งหนึ่ง เพราะเมืองนี้อยู่ในมณฑลซานตง บ้านเกิดของ อาหารหลู่ (鲁菜 หลู่ไช่) — หนึ่งใน "แปดตำรับใหญ่" ของจีนที่หลายคนยกให้เป็น ตำรับที่เก่าแก่ที่สุด มีรากย้อนไปถึงยุคชุนชิวกว่าสองพันปีก่อน เพราะซานตงเป็นแหล่งอารยธรรมจีนยุคแรก ครัวที่นี่จึงกลายเป็นต้นแบบให้อาหารทางเหนือทั้งปักกิ่งและตะวันออกเฉียงเหนือ รวมถึงครัวในวังหลวง พูดง่ายๆ คือหลายจานที่เราคุ้นในอาหารจีนภาคเหนือ มีรากมาจากที่นี่
หัวใจของอาหารหลู่คือรส "เค็ม-สด" (咸鲜) ที่ไม่จัดจ้านแบบเสฉวน แต่กลมกล่อมและเชิดชูความสดของวัตถุดิบ เสน่ห์อยู่ที่ น้ำซุปเคี่ยว ทั้งซุปใส (清汤) และซุปข้นขาว (奶汤) ที่หอมหวานจากกระดูก กลิ่นรสมาจาก ต้นหอมซานตงต้นใหญ่ (大葱) กระเทียม และน้ำส้มสายชู ส่วนความหวานจะมาในจานสายเปรี้ยวหวาน (糖醋) และมีเทคนิคผัดไฟแรงที่เรียกว่า "เป้า" (爆) เพื่อล็อกรสไว้ในวัตถุดิบ ชิงเต่าอยู่ติดทะเล อาหารหลู่ที่นี่จึงเด่นเรื่องของทะเลเป็นพิเศษ เราเลือก 6 จาน ที่เล่าตำรับหลู่ได้ครบ ตั้งแต่จานหรูในร้านดัง ไปจนข้าวจานเดียวที่คนชิงเต่ากินทุกวัน
เรียงจากจานหรูที่โชว์ฝีมือครัวซานตง ไปจนของกินถิ่นที่คนท้องถิ่นกินประจำวัน
1
นี่คือจานหรูที่สุดของอาหารหลู่สายเจียวตง (ซานตงฝั่งทะเล) ปลิงทะเล (海参) เป็นวัตถุดิบราคาสูงและถือเป็นของบำรุงในวัฒนธรรมจีน วิธีทำคือนำปลิงทะเลที่แช่และทำความสะอาดอย่างดีมา ตุ๋นไฟอ่อนกับต้นหอม จนนุ่มหนึบ แล้วราดซอสน้ำตาลซีอิ๊วเข้มข้นเงาวับ ต้นหอมจะหอมหวานซึมเข้าเนื้อปลิง ตัวปลิงทะเลรสจืดแต่เนื้อสัมผัสลื่นหนึบเป็นเอกลักษณ์ จานนี้โชว์ทั้งฝีมือเชฟและความประณีตของครัวซานตงได้ดีที่สุดจานหนึ่ง ราคาค่อนข้างสูงเพราะวัตถุดิบ มักสั่งในร้านอาหารหลู่หรือมื้อพิเศษ ใครอยากลองของแท้ตำรับหลู่ จานนี้ห้ามพลาด
2
รสเปรี้ยวหวาน (糖醋) คือลายเซ็นรสหนึ่งของอาหารซานตง และ 糖醋里脊 คือตัวแทนที่กินง่ายและถูกใจคนไทยที่สุด — สันในหมูหั่นชิ้นยาว ชุบแป้งทอดจนกรอบนอกนุ่มใน แล้วคลุกซอสเปรี้ยวหวานสีแดงส้มเงาวับ โรยงาขาว กัดแล้วได้เสียงกรอบตามด้วยรสเปรี้ยว-หวานกลมกล่อมที่ไม่หวานเลี่ยน เป็นจานที่เด็กกินได้ผู้ใหญ่กินดี และเจอได้ทั้งในร้านอาหารซานตงและร้านบ้านๆ ทั่วชิงเต่า ญาติของจานนี้คือ 糖醋鲤鱼 ปลาคาร์ปเปรี้ยวหวาน จานคลาสสิกของจี่หนานที่ดังไปทั่วซานตง ถ้าเพิ่งเริ่มลองอาหารหลู่ เริ่มจานนี้ก่อนได้เลย
จานตำนานของจี่หนาน เมืองหลวงซานตง 九转大肠 แปลตรงตัวว่า "ไส้หมูเก้าตลบ" คิดค้นสมัยราชวงศ์ชิง ตั้งชื่อล้อกับ "ยาอายุวัฒนะเก้าชั้น" ของลัทธิเต๋า จุดเด่นคือไส้ใหญ่หมูที่ทำความสะอาดและปรุงหลายขั้นตอนจนได้ รสครบทุกมิติในคำเดียว — เปรี้ยว หวาน เค็ม ขม และเผ็ดนิดๆ ปนกัน เนื้อไส้เคี้ยวหนึบมัน เคลือบซอสน้ำตาลที่เคี่ยวจนคาราเมลในน้ำมันร้อน เป็นจานที่คนชอบของเครื่องในต้องลอง บอกตรงๆ ว่ารสจัดและมีกลิ่นเฉพาะ บางคนอาจไม่คุ้น แต่ถ้าได้ร้านที่ทำดีจะหอมและกลมกล่อมจนติดใจ เป็นจานที่อวดความซับซ้อนของครัวหลู่ได้สุด
ถ้าอยากกินแบบคนชิงเต่ากินจริงทุกวัน จานนี้คือคำตอบ 排骨米饭 คือข้าวซี่โครงหมู — ซี่โครงหมูชั้นดีปรุงด้วยเครื่องเทศหลายอย่างแล้ว ตุ๋นไฟอ่อนหลายชั่วโมงจนเนื้อนุ่มหลุดกระดูก เสิร์ฟราดข้าวสวยร้อนๆ กับน้ำซอสที่ข้าวดูดจนหอม รสออกเค็ม-หอม-หวานนิดๆ กินง่ายอิ่มท้องในราคาเบาๆ ร้านในตำนานคือ ว่านเหอชุน (万和春) ที่มีหลายสาขารวมถึงย่านไถตง (台东) ถือเป็น comfort food ประจำเมืองที่คนทำงานกินมื้อกลางวันกันเป็นปกติ ใครงบน้อยหรืออยากลองของถิ่นแบบไม่ต้องกลัวแปลก เริ่มจานนี้ได้สบายใจ
เกี๊ยวซ่า (锅贴) เป็นของกินเล่นยอดฮิตของชิงเต่าที่จัดอยู่ในตำรับหลู่ 三鲜锅贴 คือเกี๊ยวซ่า "สามรส" ไส้ หมู กุ้ง และผักตามฤดู ห่อแป้งแล้วทอดในกระทะแบนจน ก้นกรอบเป็นสีทอง แต่ด้านบนยังนุ่ม กัดแล้วได้เสียงกรอบ ตามด้วยน้ำในไส้ที่ฉ่ำหอม จิ้มน้ำส้มสายชูดำกับขิงซอยตัดเลี่ยน เป็นของกินที่หากินได้ทั้งมื้อเช้าและของว่าง ร้านดังอย่าง ชิงเต่ากัวเทีย (青岛锅贴) ก็เป็นที่นิยม กินคู่ซุปหรือนมถั่วเหลืองอุ่นๆ ก็เข้ากัน เป็นจานเริ่มต้นที่กินง่ายสำหรับทุกคน
จานบ้านๆ ที่อวดเทคนิคเฉพาะของซานตงได้ดี 锅塌 (กัวทา) คือวิธีปรุงที่นำวัตถุดิบ ชุบแป้งและไข่ ทอดให้เหลืองหอม แล้วเคี่ยวต่อในน้ำซุปใส จนซุปซึมเข้าเนื้อ — เป็นเทคนิคที่ครัวหลู่ภูมิใจ 锅塌豆腐 ใช้เต้าหู้แผ่นชุบไข่ทอดแล้วเคี่ยวในน้ำซุป ได้เต้าหู้นุ่มหอมกลิ่นไข่ที่อมน้ำซุปไว้เต็มคำ รสเค็ม-สดอ่อนๆ กลมกล่อม นอกจากเต้าหู้ยังมีเวอร์ชันปลา (锅塌鱼) และกุ้งให้ลอง จานนี้สะท้อนหัวใจของอาหารหลู่ได้ชัด — ไม่หวือหวาแต่ลึกด้วยฝีมือและน้ำซุป เหมาะมากกับคนไม่กินเผ็ดที่อยากเข้าใจว่าครัวซานตงเก่งเรื่องอะไร
อาหารหลู่ไม่เน้นเผ็ดจัด แต่เล่นกับความสด น้ำซุป และเทคนิคไฟ — รู้สี่ข้อนี้แล้วสั่งอาหารซานตงสนุกขึ้นเยอะ
รสหลักของอาหารหลู่คือ "เค็ม-สด" ที่เน้นดึงความสดของวัตถุดิบออกมา ไม่กลบด้วยเครื่องแรงๆ จานส่วนใหญ่จึงรสนุ่มลึก ไม่เผ็ดมาลาแบบเสฉวน ความหวานจะมาเฉพาะจานสายเปรี้ยวหวาน (糖醋) อย่างหมูหรือปลาเปรี้ยวหวาน คนไม่กินเผ็ดกินได้สบาย
ซานตงขึ้นชื่อเรื่อง ต้นหอมต้นใหญ่ (大葱) ที่หวานกรอบ ใช้ทั้งปรุงและกินสด คู่กับ กระเทียมและน้ำส้มสายชู เป็นสามเกลอที่ให้กลิ่นรสประจำตำรับ ต้นหอมในจานปลิงทะเลตุ๋นคือพระเอกจริงๆ ไม่ใช่แค่ของแต่ง กลิ่นต้นหอมเจียวหอมๆ คือลายเซ็นที่เจอได้ในหลายจาน
เสน่ห์ที่ทำให้ครัวหลู่ต่างจากตำรับอื่นคือ การเคี่ยวน้ำซุป — ทั้งซุปใส (清汤) ที่ใสแจ๋วแต่รสลึก และซุปข้นขาว (奶汤) ที่หอมหวานจากกระดูก เคี่ยวเป็นวันๆ หลายจานใช้ซุปนี้เป็นฐานรส ทำให้รสนุ่มลึกแทนที่จะแรงจัด ถ้ามีโอกาส ลองสั่งซุปสักถ้วยจะเข้าใจว่าทำไมซานตงถึงเก่งเรื่องนี้
ครัวซานตงขึ้นชื่อเรื่อง การผัดไฟแรงที่เรียกว่า "เป้า" (爆) — ผัดในกระทะร้อนจัดเร็วๆ เพื่อล็อกรสและความสดไว้ในวัตถุดิบ เทคนิคนี้คือรากของการผัดแบบจีนทางเหนือทั้งหมด หลายจานผัดอย่างหอยหรือเนื้อจะได้รสไฟ (镬气) ที่หอมเฉพาะตัว นี่คือเหตุผลที่อาหารหลู่เป็นต้นแบบของครัวภาคเหนือ
อาหารหลู่เป็นเสาหลัก — แต่ชิงเต่ายังมีเบียร์ชิงเต่า ของทะเลสด และเกี๊ยวปลาซาบะที่ขึ้นชื่อรอให้ลอง